باسمه تعالی

 

 استشراق، فرصت يا تهديد؟

 

«خاورشناسی» یا «استشراق» به معنای مطالعات اسلام شناسی منتقدانه غیر مسلمانان است؛ و از آنجا که شروع این نوع مطالعات توسط غربی­ ها بوده است و در ادامه هم غلبه با تحقیقات آن ها بوده، به «اسشتراق» یعنی مطالعات شرق شناسانه نسبت به غربی­ ها - شهرت یافته است، و مطالعات اسلام شناسی دانشمندان شرق آسیا هم تسامحاً در ذیل همین عنوان قرار گرفته است.

 

 «استشراق» عمری برابر با «استعمار» دارد، زیرا کشورهای استعمارگر برای نفوذ در کشورهای هدف، نیاز به شناخت فرهنگ و مذهب آنها داشتند. از این رو افرادی را برای مطالعه و بررسی دین اسلام و فرهنگ مسلمانان روانه ساختند، و اولین آثار خاورشناسی نتیجه تحقیقات آن ها بوده است .

 از آنجا محققان غربی غالبا، معتقد به برتری فرهنگ و تمدن غرب و ناکارآمدی دین در عرصه زندگی بوده­ اند، در مطالعات اسلام شناسی خود، بیشتر در صدد یافتن ضعف­ و نقصان در اسلام بوده ­اند، چنان که نولدکه و گوستاو ویل و شاگردان مکتب آن ها در صدد یافتن ضعف ­های قرآن بوده ­اندو چون غالبا در جامعه اسلامی رشد نکرده­ و معتقد به اسلام نبوده ­اند، در موارد متعدد به درک و تحلیل درستی از حقایق اسلام نرسیده ­اند. چنان که گفته­ های «رژی بلاشر» در مورد رسول الله9حاکی از عدم شناخت و آگاهی او از اسلام است و چون هدف آنها نه کشف حقیقت که یافتن راه نفوذی برای استعمار و بهره کشی بوده علیرغم زندگانی طولانی مدت در میان مسلمانان و اقرار به برتری اسلام بر سایر ادیان و مذاهب جاری در جهان، همچنان بر کفر خود باقی مانده­اند، چنان که گلدزیهر در جایی گفته : « تجربه به من آموخت، اسلام تنها دینی است که خرافات و عقاید بت‌پرستانه را نه با عقل‌گرایی بلکه با اصول رد می‌کند»، اما همچنان تا پایان عمر در صدد نقد اسلام بوده است.

 البته حضور خاورشناسان و مطالعات علمی آنان سبب شد که دریچه ­های جدیدی از علم و روش ­های نوینی از مطالعات به روی مسلمانان گشوده شود. به عنوان مثال اولین کسی که به تدوین تاریخ قرآن همت گماشت «تئودور نولدکه» بود که رساله دکتری خود را با عنوان «منشأ و تدوين قرآن» نگاشت و بعد ها همان به عربی ترجمه شد و مقدمه ای برای توجه مسلمانان به ضرورت جمع و تدوین تاریخ این کتاب مقدس شد.یا تلاش مستشرق آلمانی، «گوستاو فولگل» در کتاب «نجوم الفرقان فی اطراف القرآن» که الهام بخش فوادعبدالباقی در تالیف «المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الکریم» شد، در حالی که پیش از آن مسلمانان به این گونه مطالعات قرآنی هیچ توجه نداشتند.

 بایستی توجه داشته باشیم که در میان خاورشناسان، اندک افرادی هم بوده­ اند که همانند ایزوتسو به دنبال کشف حقیقت بوده ­اند، یا پس از آشنایی با اسلام و درک حقانیت آن، تسلیم حقیقت شده­ و اسلام را پذیرفته ­اند، از این افراد می­توان به «موریس بوکای» فرانسوی اشاره نمود که پس از آشنایی با اسلام و درک اعجاز قرآن مسلمان می­ شود و کتابی به نام «تورات ، انجیل، قرآن و علم» می نویسد .

 در هر حال ورود غربی ­ها به حوزه مطالعات اسلام شناسی چون با قصد زمینه سازی برای استعمار و یافتن راهی برای سلطه و بهره کشی از مسلمین بوده، تهدیدی علیه اسلام محسوب می­ شود، اما از آنجا که اسلام و قرآن سراسر نور و حقیقت است، همین حرکت  تهدید آمیز در گذر زمان می­ تواند فرصتی برای شناساندن اسلام به مردم جهان و دریچه­ ای برای آشنایی غربی ­ها با معارف اسلامی و زیبایی­ های جاری در فرهنگ مسلمانان شود .

 

 مرتضی نوروزی دانشجوی دکتری علوم قرآنی و حدیث

 

نظرات و پیشنهادات خود را با ما در میان بگذارید ...


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

طراحی سایت و بهینه سازی سایت از فرا سی ام اس