استشراق پژوهی، ضرورتی اجتناب ناپذیر

 

 

« إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ » حجر/9


دین مبین اسلام از آغاز طلوع خود تا کنون در مقابل جهال زمانه و معاندین ، فراز و فرودهای بسیاری را طی نموده و با منطق الهی و معارف وحیانی خود که در ضمن قرآن کریم تجلی یافته همواره موجبات سرافکندگی و شرمساری را برای مخالفین خود به ارمغان آورده است. قرآن کریم به عنوان اصلی ترین معجزه خاتم الانبیاء ( صلی الله علیه و آله) در طول 14 قرن متمادی، در مواجهه با مخالفین خود سرافراز و استوار بوده و خم بر ابروی دشمنان اسلام آورده است. این دشمنی ها با ضعف در پاسخگویی به تحدی قرآن آشکارتر گشت و آنان را به ایجاد شبهات و انجام تحریف های معنوی گوناگون واداشت. قرون اخیر نیز از این قاعده مستثنا نبوده و مخالفین این دین الهی سعی در پراکنده نمودن شبهاتی در مورد معارف اسلامی و قرآنی نموده اند که دانشمندان غربی را می توان پرچمدار این مقابله و نزاع دانست.

با توجه به فرهنگ غنی اسلامی و پیشرفت علمی مسلمانان، غرب از این دستاوردها تأثیر پذیرفت و در قرون وسطی اقدام به شناخت جوامع شرقی و مخصوصا اسلامی نمود. سال های پس از رنسانس را می توان دوره رشد مطالعات استشراقی نامید چرا که در این دوره مستشرقان به چاپ گسترده تر کنب اسلامی و تنظیم آنها پرداختند.

با نگاهی کوتاه به دوره های استشراق در طول تاریخ می توان مطالعات و فعالیت های آنان را در راستای سه هدف تبشیری، استعماری و علمی تقسیم نمود. دوره استشراق تبشیری و استعماری عمدتا به عصر استعمار کهن بر میگردد که در آنها جوامع مستعمر به وسیله ی میسیونرهای مذهبی و یا جاسوسان استعماری سعی در شناخت فرهنگ و ارزش های اصلی جامعه ی هدف داشته تا از طریق آن بتوانند اهداف استعماری خود را هر چه بهتر اجرا نمایند.

اما در مقابل استشراق علمی با نگاهی به دور پیش داوری به بررسی  آثار ملت های شرقی و مخصوصا آثار اسلامی و از جمله قرآن کریم پرداختند.  از رهگذر مطالعات مستشرقان در حوزه های مختلف آثاری به وجود آمد که محور سایر مطالعات اسلام شناسی قرارگرفت و حتی سبب پدید آمدن علمی جدید در میان علوم اسلامی شد.

مهمترین فعالیت مستشرقان در عالم اسلام، مطالعات گسترده بر روی قرآن کریم و سنت می باشد که صدها کتاب و مقاله حاصل این فعالیت ها بوده است. آنها با مطالعه بر روی قرآن کریم به القاء شبهاتی در حوزه های مختلفی همچون: علوم قرآن، تاریخ قرآن، معارف قرآن، تاریخ تفسیر و حدیث روی آوردند که آنها را در قالب های دانشنامه ها و دایرة المعارف های بزرگی همچون دائرة المعارف اسلام چاپ و منتشر نمودند.

البته باید گفت که مستشرقان منصفی نیز در این میان گهگاه از میان مطالعات خود به حقانیت قرآن و اسلام شهادت داده و حتی به دین اسلام گرویده اند.

مطالعات گسترده خاورشناسان در مورد اسلام با پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 میلادی شدت یافت و حوزه های گوناگون دیگری همچون تشیع، امامان شیعه، فرقه های شیعه، فقه شیعه، روایات تفسیری شیعه، انقلاب اسلامی در ایران و روهبران آن را به حوزه های اصلی مورد نظر خود افزودند.

آنچه واضح است این است که جریان استشراق با تلاش روزافزون در جهت شناخت منابع اسلامی و کوشش جهت نفی حجیت این منافع و ایجاد تردید در آنها سعی در اضمحلال اسلام عزیز به وسیله شبهه پراکنی دارد.

لذا بایسته است که علمای علوم قرآن، حدیث، تفسیر و غیره که دل در گرو اسلام عزیز دارند با تلاشی جهاد گونه در راستای پاسخگویی و نقد و بررسی فعالیت های آنان بر آمده و با شناخت صحیح از نقاط مثبت و منفی مطالعات آنها، تقابل مثبتی را در این عرصه رقم بزنند.

روح الله سعیدی فاضل

 23 جمادی الاول 1436ه.ق

نظرات و پیشنهادات خود را با ما در میان بگذارید ...


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

طراحی سایت و بهینه سازی سایت از فرا سی ام اس